Avrupa’da Zirvede

Malatya İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü, gerçekleştirdiği operasyon sayısıyla Avrupa’da ilk sırada yer alıyor. Enstitü Başkanı Prof. Dr. Sezai Yılmaz, yalnızca bu yıl yaklaşık 330 karaciğer nakli yaptıklarını ifade ediyor.

2024 yılında Türkiye genelinde 48 merkezde toplam 1.731 karaciğer nakli ameliyatı gerçekleştirildi. Bu operasyonların 281’i Malatya’daki İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü’nde yapıldı. Bu sayı, üniversiteyi hem Türkiye’de en fazla nakil yapan merkez haline getirdi hem de Avrupa liderliğini beraberinde getirdi.

Merkezin başarısı bununla da sınırlı değil. Enstitü Başkanı Prof. Dr. Sezai Yılmaz, karaciğer nakli alanındaki bilimsel çalışmaları sayesinde bu yıl Türkiye Gazeteciler Cemiyeti tarafından verilen 49. Sedat Simavi Sağlık Bilimleri Ödülü’ne layık görüldü. 2002’de enstitü başkanlığını devralan Yılmaz, ilk beş yılda 22 nakil gerçekleştirdiklerini; ancak yıllar içinde Avrupa’nın en çok nakil yapan merkezi konumuna nasıl ulaştıklarını anlattı.

Prof. Dr. Sezai Yılmaz Kimdir?

Yaklaşık 14 yıldır Karaciğer Nakli Enstitüsü’nün müdürlüğünü yürüten Yılmaz, Malatya doğumlu. Tıp eğitimini Dicle Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra Ankara’da genel cerrahi ve ardından gastroenteroloji cerrahisi yan dal uzmanlık eğitimini aldı. Amerika’da karaciğer nakli üzerine eğitim gördükten sonra Malatya’ya dönerek, kendi ifadesiyle ülkesine hizmet etmeye başladı.

Yılda 300’ün Üzerinde Nakil

Enstitüde yılda kaç nakil yapılıyor, Avrupa’da gerçekten birinci misiniz?

2002 yılında Malatya’da karaciğer nakli programını başlattığımızda, ilk beş yılda yalnızca 22 nakil yapabildik. Bunun en önemli nedeni organ bağışının düşük olmasıydı. Bağışı artırma çabalarının tek başına yeterli olmayacağını görerek canlı vericili nakil programını devreye aldık. 2007’den itibaren ağırlıklı olarak canlı vericili nakillere yöneldik. Bugün gerçekleştirdiğimiz nakillerin yüzde 88’i canlı vericiden yapılıyor.

2002’den bugüne kadar yaklaşık 4 bin 300 karaciğer nakli gerçekleştirdik. Yıllık ortalama 250-300 arasında operasyon yapıyoruz. Bu yıl ise şu ana kadar 328 nakle ulaştık; yıl sonunda 330’un üzerine çıkmamız bekleniyor. (Zamanında yapılan karaciğer nakillerinde başarı oranı yüzde 90’ın üzerinde.) Avrupa’daki önde gelen merkezlerde ise yıllık nakil sayısı genellikle 250 civarında kalıyor.

Örneğin Polonya’daki Varşova Üniversitesi yılda 200’ün üzerinde nakil yapıyor. Almanya’da ise hiçbir merkez 200 sayısına ulaşamıyor. İspanya’da 200’ü aşan merkezler var ancak bunlar büyük ölçüde kadavradan nakil gerçekleştiriyor; canlı verici uygulaması yaygın değil. Türkiye’de milyon nüfus başına canlı vericili nakil sayısı 17-18 civarındayken, Avrupa’da bu oran yaklaşık 15 seviyelerinde.

Dünyada Örnek Alınan Ülkeler

Dünyada örnek aldığınız bir ülke var mı?

Bu alanda Güney Kore oldukça güçlü bir ülke. Uzun yıllar boyunca dünya lideriydi ve yılda 400’ün üzerinde nakil gerçekleştiriyordu. Son yıllarda da yaklaşık 390 nakil yapılıyor. Canlı vericili nakillere başladığımız dönemde Kore’ye giderek sistemi yerinde inceledim, ameliyatlara katıldım. Ayrıca bugün dünyada öncü olduğumuz çapraz karaciğer nakli ilk kez Kore’de uygulanmıştı.

Çapraz Nakil Nedir?

Çapraz nakli basit bir örnekle açıklayalım: Bir hasta ve ona gönüllü olan bir verici var. Başka bir hasta ve onun da bir vericisi bulunuyor. Ancak her iki verici de kendi yakınına tıbbi uyumsuzluk nedeniyle organ veremiyor. Donörler sağlıklı ve karaciğerleri nakle uygun; fakat mevcut hastalarına uygun değil. Donörler karşılıklı olarak eşleştirildiğinde ise her iki hasta için de uygun karaciğer bulunabiliyor.

Bu yöntem sayesinde iki hasta birden hayata tutunabiliyor. Uygulama yalnızca ikili değil; üçlü, dörtlü hatta yedili çapraz nakillere kadar uzanıyor. Dünyada bu tür operasyonların örneği oldukça sınırlı. Şimdiye kadar dünyada yapılan 35 üçlü çapraz naklin 30’u Malatya’da gerçekleştirildi. Ayrıca 13 dörtlü, 5 beşli, 8 altılı ve 2 yedili çapraz nakil yapıldı ve bunların tamamı Malatya’da uygulandı. Bu alanda dünya lideriyiz.

Detaylar Boston’a Ulaşıyor

Çapraz nakilde donörler bir havuz sistemiyle mi belirleniyor?

Evet. Donör ve hastaların eşleştirilmesi, dünyada yalnızca bizim kullandığımız özel bir algoritma sayesinde yapılıyor. 2019 yılında Boston College’da görev yapan iki Türk ekonomi profesörü, Prof. Dr. Tayfun Sönmez ve Prof. Dr. Utku Ünver’in geliştirdiği bu algoritma eşleşmeleri sağlıyor. Optimizasyon ve mekanizma tasarımı prensiplerine dayanan sistem; donör ve hastaların tüm tıbbi parametrelerini analiz ederek en uygun karaciğeri belirliyor. Son bir yıl içinde 100 hasta, bu algoritma sayesinde uygun donöre ulaşarak yaşam şansı elde etti.